|
|
| |
|
Kalendarium
Data urodzenia:
22 lipca 1878 lub 1879. Wobec braku metryki, daty rocznej nie udało się dotąd
ustalić z całą pewnością. Korczak wymieniał obie daty, wspominając w Pamiętniku,
że przyczyną niepewności jest to, że ojciec dłuższy czas nie wyrabiał synowi
metryki.
Nauka i studia:
1891-1898, nauka w Praskim Gimnazjum, które mieściło się na Pradze przy zbiegu
ówczesnych ulic Brukowej i Namiestnikowskiej; w 1905 szkołę przeniesiono do
własnego gmachu na rogu ulic Jagiellońskiej i Zygmuntowskiej; istnieje tam do
dziś jako Liceum Ogólnokształcące im. Władysława IV (adres Jagiellońska 38);
w gmachu znajduje się dziś tablica pamiątkowa ku czci Korczaka.
1898-1904, studia na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego
(wydział mieścił się w Pałacu Kazimierzowskim przy ulicy Krakowskie Przedmieście),
zwieńczone dyplomem lekarza 17 marca 1905.
1900, słuchacz tajnego "Uniwersytetu Latającego", nielegalnej wyższej uczelni,
na której wykładali wybitni uczeni polscy, profesorowie bez katedr, zapewniający
wiedzę na wyższym poziomie niż pozostający pod kuratelą zaborczych władz carskich
uniwersytet.
Debiut pisarski; współpraca z "Kolcami":
Humoreska Węzeł gordyjski, podpisana kryptonimem Hen. "Kolce. Tygodnik
humorystyczno-satyryczny" 1896 nr 39. Z pismem tym Henryk Goldszmit współpracuje
do 1904; ogłasza tam około 250 tekstów (humoreski, felietony satyryczne) pod
różnymi kryptonimami.
Wyróżnienie w konkursie
dramatycznym im. I.J. Paderewskiego:
W 1899 dramat Którędy?, nadesłany na konkurs pod pseudonimem Janasz
Korczak, otrzymał zaszczytne wyróżnienie. Tekst dramatu nie dochował się.
Współpraca z czasopismami (wymienione
najważniejsze):
"Czytelnia dla Wszystkich. Tygodnik literacko-powieściowy dla rodzin polskich",
1898-1901; ponad 150 tekstów podpisywanych kryptonimami i pseudonimami, także
powieść Dzieci ulicy w tygodniowym dodatku powieściowym.
"Wędrowiec. Pismo ilustrowane". 1900; siedmioodcinkowy cykl artykułów na tematy
wychowania pod pseudonimem Janusz Korczak.
"Głos. Tygodnik naukowo-literacki, społeczny i polityczny". 1904-1905; drobne
teksty w rubryce Na mównicy (będącej trybuną ideową pisma), krótkie reportaże,
felietony, artykuły społeczno-polityczne, podpisywane kryptonimami i pseudonimami;
także powieść Dziecko salonu w odcinkach; pismo zawieszone przez carską
cenzurę.
"Przegląd Społeczny" (kontynuacja "Głosu" pod zmienionym tytułem). 1906-1907;
"Społeczeństwo" (kontynuacja "Przeglądu Społecznego"). 1907-1910.
Działalność społeczna:
1900-1915, członek Towarzystwa Kolonii Letnich; 1904 i 1907 wychowawca bezpłatny
na koloniach dla chłopców żydowskich ("Michałówka"), 1908 - dla chłopców chrześcijańskich
("Wilhelmówka").
1902, działalność w bezpłatnych czytelniach Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności,
skupiającego przedstawicieli liberalnej inteligencji warszawskiej.
1902, członkostwo Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, jednego z nielicznych
legalnych stowarzyszeń polskich prowadzących działalność społeczno-oświatową.
1908, członkostwo Towarzystwa "Pomoc dla Sierot", od 1909 - zarządu Towarzystwa,
od 1910 - w komisji budowy gmachu Domu Sierot (położenie kamienia węgielnego
14 czerwca 1911).
1911, współpraca z V Oddziałem Towarzystwa Kultury Polskiej, który po rewolucji
1905 prowadził działalność oświatową w środowiskach robotniczych (14 odczytów).
Praca lekarska:
Po otrzymaniu dyplomu, posada lekarza miejscowego w Szpitalu dla Dzieci im.
Bersonów i Baumanów w Warszawie przy ulicy Śliskiej 51. Szpital, obliczony na
20-25 łóżek, przeznaczony był dla dzieci wyznania mojżeszowego, leczył bezpłatnie,
utrzymywał się z zapisów.
Współpraca z pismami "Krytyka Lekarska" (1906-1907), "Wiedza" (Obrazki szpitalne,
1908-1909), "Medycyna i Kronika Lekarska" (1909-1910), "Przegląd Pediatryczny"
(1911). Odczyty z dziedziny pediatrii m.in. w Stowarzyszeniu Akuszerek, w Związku
Młodzieży.
Podróże:
1899 (lato), pobyt w Szwajcarii, głównie w Zurychu - śladami Pestalozziego,
także w Bazylei na Kongresie Syjonistycznym.
1907/1908 studia w Berlinie z pediatrii u prywatnych uczonych, praktyka w klinikach
dziecięcych.
1910, półroczny pobyt w Paryżu dla uzupełnienia studiów medycznych.
1911, miesięczny pobyt w Londynie, zwiedzanie szkoły i przytułku dla dzieci
w Forest Hill.
Publikacje literackie:
Dzieci ulicy, 1901; Koszałki opałki (wybór felietonów z pisma
"Kolce"), 1905; Dziecko salonu, 1906; Mośki, Joski i Srule, 1910;
Józki, Jaśki i Franki, 1911.
Udział w wojnie rosyjsko-japońskiej:
1905, powołany na front dalekowschodni, jako poddany rosyjski, dociera z wojskiem
do Mandżurii; pełni służbę przy pociągach sanitarnych, nadsyła dwie korespondencje
z frontu ("Głos" 1905), wraca z frontu w marcu 1906.
W 1909 aresztowany z powodów politycznych; przebywa czas jakiś w jednej celi
z Ludwikiem Krzywickim, socjologiem i działaczem socjalistycznym.
W 1912 (7 października) rozpoczyna pracę jako Dyrektor Domu Sierot w nowo wybudowanym
gmachu przy ulicy Krochmalnej 92; za pracę tę nie pobiera wynagrodzenia.
27 lutego 1913 - uroczyste otwarcie Domu nabożeństwem w sali rekreacyjnej oraz
przemówieniem kaznodziei Wielkiej Synagogi, Samuela Abrahama Poznańskiego; Korczak
wygłasza programową wypowiedź Ku otwarciu Domu Sierot.
Publikacje literackie:
Bobo, 1914. Zawartość: Bobo (Studium-powiastka);
Feralny tydzień (Z życia szkolnego); Spowiedź motyla.
Publikacje pedagogiczne:
Jak kochać dziecko. Dziecko w rodzinie, 1919; Momenty wychowawcze,
1919, Jak kochać dzieci. Internat. Kolonie letnie. Dom Sierot, 1920, Prawo
dziecka do szacunku, 1928.
Udział w wojnach:
1914 powołany do wojska rosyjskiego, służy jako ordynator polowy szpitala wojskowego
na Ukrainie; w czasie trzydniowego urlopu (1915) jedzie do Kijowa, gdzie poznaje
Marię Rogowską-Falską, późniejszą dyrektorkę "Naszego Domu"; po demobilizacji
z wojska (1917) udaje się znów do Kijowa i podejmuje pracę lekarza pediatry
w przytułkach dla dzieci ukraińskich oraz psychologa w polskim przedszkolu.
Obserwuje rozgrywające się w tym mieście wydarzenia rewolucji bolszewickiej
1917 i wojny domowej.
1919-1920 bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej w randze majora, pracuje
w wojskowych szpitalach epidemicznych, zaraża się tyfusem. Chorego pielęgnuje
matka, która zarażona - umiera (11 luty 1920).
Współpraca z czasopismami:
"W słońcu" (pismo dla dzieci) 1913-1926; publikuje tu m.in. fragmenty gazetki
tygodniowej Domu Sierot i felietony polityczne dla dzieci; "Głos Nauczycielski"
1919; "Opieka nad Dzieckiem" 1923-1931; "Dos Kind" (miesięcznik w języku żydowskim)
1924-1938, artykuły tłumaczone; "Szkoła Specjalna" (kwartalnik) 1924/1925-1938/1939.
Działalność społeczno-oświatowa:
1919 współpraca z organizacjami: Centralny Komitet Pomocy dla Dzieci (powołany
w niepodległej Polsce dla pomocy dzieciom - ofiarom wojny); Wydział Opieki nad
Dzieckiem Robotniczym przy Centralnej Komisji Związków Zawodowych; Fundacja
Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom, gdzie reprezentuje żydowskie
instytucje pomocy; 1921 współinicjuje założenie Towarzystwa "Nasz Dom", mającego
na celu wspomaganie sierocińca dla polskich dzieci robotniczych "Nasz Dom" w
Pruszkowie; z sierocińcem tym, kierowanym przez Marię Falską, współpracuje od
15 listopada 1919, współtworzy jego założenia wychowawcze; w 1935 usuwa się
ze współpracy z "Naszym Domem" (od 1930 w nowym budynku na Bielanach w Warszawie),
pozostając nadal członkiem Towarzystwa.
Nauczanie:
1919-1923 wykłady z psychologii w żydowskiej szkole pielęgniarek dla dzieci
(kierowniczka - dr Anna Braude-Hellerowa).
1921 odczyt Wiosna i dziecko, inaugurujący cykl odczytów o dziecku,
organizowany przez Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom.
1922 współpraca z Państwowym Instytutem Pedagogiki Specjalnej (dyrektorka -
Maria Grzegorzewska).
1922/1923 wykładowca w seminarium dla freblanek, organizowanym przez żydowskie
stowarzyszenie kulturalno-oświatowe "Tarbut".
1925/1926 wykładowca psychologii dziecka w Państwowym Seminarium dla Nauczycieli
Religii Mojżeszowej.
1929 wykłady pt. "Społeczeństwo dziecięce" w Studium Pracy Społeczno-Oświatowej
Wolnej Wszechnicy Polskiej.
1930 dwugodzinne zajęcia raz w tygodniu w Państwowym Instytucie Nauczycielskim;
odchodzi w 1935 na znak protestu przeciw odwołaniu przez władze dyrektorki -
Marii Grzegorzewskiej.
Publikacje literackie:
Król Maciuś Pierwszy, 1923; Król Maciuś na wyspie bezludnej,
1923; Bankructwo Małego Dżeka, 1924; Kiedy znów będę mały, 1925;
Bezwstydnie krótkie, 1926; Prawidła życia. Pedagogika dla młodzieży
i dorosłych, 1930.
9 października 1926 inauguracyjny numer "Małego Przeglądu", pisma dla dzieci,
pisanego przez same dzieci, drukowanego jako dodatek tygodniowy do wydawanej
w języku polskim żydowskiej gazety "Nasz Przegląd". Korczak założył to pismo
i prowadził je do 1930 (później redakcję przejął Igor Newerly).
15 stycznia 1935 inauguracja audycji radiowych dla dzieci w Polskim Radiu,
znanych jako gadaninki radiowe Starego Doktora; prowadził je Korczak z przerwami
do 1939 (niektóre audycje także dla dorosłych, w 1938 - powieść radiowa Moje
wakacje).Prace literackie:
1 października 1931 premiera dramatu Senat szaleńców w teatrze Ateneum
w Warszawie ze Stefanem Jaraczem w roli głównej; 1934 książkowa publikacja powieści
Kajtuś Czarodziej.
Przełom września i października 1934 pierwsza podróż do Palestyny, lipiec-sierpień
1936 druga podróż; planowana - trzecia (na rok? na stałe?) nie dochodzi do skutku
z powodu wojny.
Współpraca z czasopismami
(tłumaczenia):
"Olami" (Mój świat), 1935-1938; "Olami Hakatan" (Mój mały świat) 1936, 1938
- wydawane w Warszawie dwutygodniki w języku hebrajskim; [1]"Hechaluc Hacair"
(Młody Pionier), 1938-1939 i "Haszomer Hacair" (Młody Strażnik), 1938 - wydawane
w Warszawie miesięczniki w języku hebrajskim.
Prace literackie:
Uparty chłopiec. Życie Ludwika Pasteura, 1938; Ludzie są dobrzy,
1938 (Biblioteka Palestyńska dla Dzieci); Trzy wyprawy Herszka, 1939
(Biblioteka Palestyńska dla Dzieci); Pedagogika żartobliwa. Moje wakacje.
Gadaninki radiowe Starego Doktora, 1939; Dzieci Biblii, Mojżesz,
tłumaczenie hebrajskie w czasopiśmie "Omer" (Tel Awiw) 1939.
W pierwszych dniach wojny zgłasza się do Służby Polskiego Radia, wygłasza pogadanki
dla dzieci, nawołuje do spokoju. Zabiega niestrudzenie o społeczne wsparcie
dla Domu Sierot, organizuje dla jego pensjonariuszy kolonię letnią (czerwiec-lipiec
1940). W czasie przesiedlenia Domu do getta zostaje aresztowany za nienoszenie
nakazanej Żydom przez władze okupacyjne opaski z gwiazdą Dawida (listopad 1940).
Przez miesiąc przebywa w więzieniu. Wraca do Domu Sierot znajdującego się już
w obrębie getta przy ulicy Chłodnej 33. W październiku 1941 następuje kolejne
przesiedlenie Domu na ulicę Sienną 16 - Śliską 9. W lutym 1942 Korczak podejmuje
się dodatkowej opieki nad zaniedbanym internatem dla sierot przy ulicy Dzielnej
39. Od maja do sierpnia tego roku pisze Pamiętnik. 18 lipca odbywa się
w Domu inscenizacja sztuki Rabindranatha Tagore Poczta, która w zamyśle
Korczaka ma przygotować dzieci do godnej i świadomej śmierci. 22 lipca rozpoczyna
się w getcie akcja zagłady. 5 lub 6 sierpnia Dom Sierot zostaje wyprowadzony
na Umschlagplatz; Korczak wraz z dziećmi i personelem odjeżdża wagonami do obozu
zagłady w Treblince.
|
|
 |
